Göstergebilim Nedir?

 

Gös­ter­ge­bi­lim in­san­la in­sa­nın, in­san­la do­ğa­nın et­ki­le­şi­mi­ni, bil­di­ri­şi­mi­ni açık­la­ma­yı amaç­la­yan bir bilim da­lı­dır. Bu bağ­lam­da ko­nu­şan öz­ne­nin, alı­cı­sı­na bilgi ak­ta­rır­ken kul­lan­dı­ğı her türlü bil­di­ri­şim ara­cı­nı in­ce­le­me­yi; bu araç yo­luy­la gön­de­re­nin (ve­ri­ci) bil­di­ri­si­ni nasıl kod­la­dı­ğı­nı, gön­de­ri­le­nin (alıcı) bu bil­di­ri­yi nasıl çö­züm­le­yip an­lam­lan­dır­dı­ğı­nı bi­lim­sel ola­rak or­ta­ya koy­ma­yı amaç­lar.

Gös­ter­ge­nin ta­rih­sel geç­mi­şi, çok es­ki­le­re gö­tü­rü­le­bi­lir. Söz ge­li­mi ilk insan, bu­lun­du­ğu top­lu­luk için­de ses­ler yo­luy­la bir bil­di­ri­şim ger­çek­leş­ti­ri­yor­du. Du­var­la­ra resim ya­pa­rak, çivi ya­zı­sı kul­la­na­rak vb. bil­gi­le­ri sak­la­ma­yı ve baş­ka­sı­na ak­tar­ma­yı dü­şü­nü­yor­du. Bun­la­rın hepsi bil­di­ri­şim­dir ve bu yolla gös­ter­ge­bi­li­min ko­nu­su­nu oluş­tu­ra­bi­lir.

Gü­nü­müz­de ise çok daha ge­liş­miş bil­di­ri­şim kod­la­rı ve bi­çim­le­ri var­dır. Ta­kın­dı­ğı­mız hâl ve ta­vır­lar­dan gün­de­lik alış­kan­lık­la­rı­mı­za, gi­yim­le­ri­miz­den ko­nuş­ma­la­rı­mı­za, sos­yal medya se­çe­nek­le­ri ara­sın­dan bi­ri­ni ön­ce­le­me­miz­den bir di­ğe­ri­ni ön­ce­le­me­mi­ze kadar gör­sel ve/veya işit­sel gös­ter­ge­le­ri bir arada kul­la­na­rak hem bil­di­ri­şim­de bu­lu­nur hem de anlam üre­ti­riz.

Bil­di­ri­şi­min ol­du­ğu her yerde amaç­lı­lık ve aynı za­man­da bil­gi­le­rin kod­lan­ma­sı var­dır. Bu bil­gi­le­rin çö­züm­len­me­si, gös­te­ren­le­rin uygun gös­te­ri­len­ler­le eş­leş­ti­ril­me­si, yani an­lam­lan­dı­rıl­ma­sı özel bir ça­ba­yı ge­rek­ti­rir. İşte gös­ter­ge­bi­lim ya da gös­ter­ge­bi­lim­ci; an­lam­lı bir ya­pı­yı çö­züm­le­mek, an­lam­la­mak ve ye­ni­den kendi akıl yü­rüt­me­si­ne göre kod­la­ya­bil­mek için ge­rek­li­dir.

İnsan­la­rın bil­di­ri­şim­le­ri, her zaman kar­şı­lık­lı olmaz. Bil­di­ri­şim, bazen gön­de­ri­le­ne bilgi ver­mek ya da gön­de­ri­le­nin bir şe­kil­de duygu ve dü­şün­ce­si­ni et­ki­le­mek için tek yönlü ola­bi­lir. Özel­lik­le ide­olo­jik amaç­lar­da tek yanlı en­for­mas­yo­na daha fazla yer ve­ril­mek­te­dir. İde­olo­jik ka­rak­te­re sahip bu sü­reç­te doğru bil­gi­ler­le bir­lik­te amaç­la­ra uygun, yön­len­di­ril­miş, ya­nıl­tı­cı bil­gi­ler de ak­ta­rı­lan bil­di­ri­nin içine ka­tı­la­bi­lir.

Gös­ter­ge­bi­lim; gön­de­re­ni, gön­de­re­nin ama­cı­nı ve gön­de­ri­le­ne su­nu­lan bil­gi­le­ri in­ce­le­ye­rek bil­di­ri­de neyin doğru, neyin yan­lış ol­du­ğu ko­nu­sun­da işe ko­şu­la­bi­lir. Özel­lik­le gü­nü­müz­de­ki büyük bilgi yı­ğın­la­rı kar­şı­sın­da gön­de­ri­le­nin ne ya­pa­ca­ğı ko­nu­sun­da gös­ter­ge­bi­lim­ci­le­re büyük so­rum­lu­luk düşer. Dünya, ge­le­cek­te gös­ter­ge­bi­li­min büyük bilgi yı­ğın­la­rı ko­nu­sun­da in­san­la­ra yar­dım­cı ol­ma­sı­nı bek­le­ye­cek­tir.

El­bet­te her bil­gi­nin apa­çık su­nul­ma­sı dü­şü­nü­le­mez. Özel­lik­le edebî ve sa­nat­sal tür­ler­de -ro­man, şiir, si­ne­ma, resim, ka­ri­ka­tür vb.- bil­di­ri­ler, çok daha gizil gön­de­ri­lir. Bu ne­den­le söz ge­li­mi kur­ma­ca bir yapı olan ro­ma­nın daha iyi an­la­şıl­ma­sı, bu gi­zil­li­ğin müm­kün ol­du­ğun­ca or­ta­dan kal­dı­rıl­ma­sı­na bağ­lı­dır. Bunu ger­çek­leş­ti­recek en iyi yön­tem­ler­den biri ve belki de en iyisi ise gös­ter­ge­bi­lim ola­cak­tır. Yine tü­müy­le ya­nan­lam­sal ve sez­gi­sel an­lam­lar­la oluş­tu­rul­muş bir şi­irin an­lam­lan­dı­rıl­ma­sın­da gös­ter­ge­bi­lim, önem­li iş­lev­ler üst­le­ne­cek­tir. Yine soyut bir re­sim­de­ki yatay ve dikey çiz­gi­le­re, renk­le­rin kar­şıt­lık­la­rıy­la oluş­tu­ru­lan anlam ev­re­ni­ne gös­ter­ge­bi­lim­ci, ya­pa­bil­di­ği öl­çü­de açık­lık ge­ti­re­cek­tir.

Gös­ter­ge­bi­lim, el­bet­te salt ede­bi­yat ya da sa­nat­la sı­nır­lı de­ğil­dir. Ye­ri­ne göre bir ta­sa­rı­mın oluş­ma­sın­da ta­sa­rım­cı­ya, rek­la­mın olu­şu­mun­da rek­lam­cı­ya, mar­ket­le­rin dü­zen­len­me­sin­de satış so­rum­lu­la­rı­na, şehir plan­la­ma­sın­da be­le­di­ye­le­re katkı su­na­bi­lir. Alanı her ne olur­sa olsun, anlam üre­ti­lir­ken gös­ter­ge­bi­lim­ci­nin kat­kı­sın­dan söz edi­le­bi­lir.

Kı­sa­ca di­ye­bi­li­riz ki gös­ter­ge­bi­lim; sa­de­ce üre­ti­mi bi­ti­ril­miş, son­lan­mış an­lam­lı bü­tün­le­ri çö­züm­le­mez. Aynı za­man­da an­la­mın üre­til­me­si, an­la­mın ve es­te­ti­ğin güç­len­di­ril­me­si sü­re­cin­de de yer ala­rak bu sü­re­ci bi­çim­len­di­re­bi­lir.

 

Bu çalışmaya atıf yapmak için e-kaynakça


Göstergebilim Nedir?. Türkiye Göstergebilim Çevresi. <https://turkgostergebilimi.com/gostergebilim-nedir/> … / … / … (erişim tarihi).

 

Paylaş
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.