Çalıştay

 

TÜRKİYE GÖS­TER­GEBİLİM ÇEV­RESİ

17 – 18 Eylül 2021

Çe­vi­ri­mi­çi Ça­lış­tay Du­yu­ru­su / Ulus­la­ra­ra­sı Kitap Bölüm Ya­zar­lı­ğı Da­ve­ti

“ÖTEKİLER İMPA­RA­TOR­LU­ĞU”

Edi­tör­ler
Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY
Dr. Öğr. Ü. Murat KALELİOĞLU

De­ğer­li Aka­de­mis­yen­ler,

Tür­ki­ye Gös­ter­ge­bi­lim Çev­re­si (TGÇ) ola­rak “Öte­ki­ler İmpa­ra­tor­lu­ğu” te­ma­lı kitap pro­je­mi­zi, çev­rim içi bir ça­lış­tay eş­li­ğin­de ger­çek­leş­tir­me­yi plan­lı­yo­ruz. Ça­lış­ma­ya be­lir­le­nen izlek bağ­la­mın­da gös­ter­ge­bi­lim oda­ğın­da­ki tüm di­sip­lin­le­ra­ra­sı ça­lış­ma­lar yapan araş­tır­ma­cı­lar da­vet­li­dir.

Tür­ki­ye Gös­ter­ge­bi­lim Çev­re­si Bilim Ku­ru­lun­ca kabul edi­len bil­di­ri­le­rin su­num­la­rı Türk­çe veya İngi­liz­ce dil­le­rin­den bi­rin­de ya­pı­la­bi­le­cek­tir. Bil­di­ri­ler, tam metin gön­de­ri­min­den sonra Bilim Ku­ru­lu ta­ra­fın­dan tek­rar de­ğer­len­di­ri­lecek olup kabul edi­len tam me­tin­ler ulus­la­ra­ra­sı bir ya­yı­ne­vin­de edi­tör­yel kitap ola­rak ya­yım­la­na­cak­tır.

Konu

Top­lum­sal bir var­lık olan insan; top­lum­sal bir uza­mın, bir kül­tü­rün içine doğar. Doğ­du­ğu andan iti­ba­ren bir “kim­lik”e özgü ni­te­lik­ler ile çev­re­len­miş uzam­da ya­şa­ma­ya baş­lar. Bu uzam­da bir özne ola­rak ken­di­si dı­şın­da­ki diğer öz­ne­ler­le, diğer “ben”lerle bir kül­tü­rel or­tak­lık ku­ra­rak hem “ben” hem “biz” kim­lik­le­ri­ni kur­gu­lar. Her öz­ne­nin bir diğer öz­ne­ye göre cin­si­ye­ti, yaşı, kül­tü­rü, ide­olo­ji­si, psi­ko­lo­ji­si, ki­şi­li­ği vb. pek çok yön­den gös­ter­di­ği ben­zer­lik ve fark­lı­lık­lar “kim­lik” kur­gu­su­nun te­me­li­ni oluş­tu­rur. Bir özne ola­rak bi­re­yin top­lum­sal ya­pı­da ken­di­ni ko­num­lan­dır­ma sü­re­cin­den bu ben­zer­lik ve fark­lı­lık­lar etkin rol oynar. Bi­re­ye top­lum­sal ya­pı­da at­fe­di­len değer, kül­tür or­tak­lık­lar­la ben­zer­lik gös­te­re­bil­di­ği öl­çü­de ar­tar­ken öz­gün­lü­ğü­nü ise fark­lı­lık­lar öl­çü­tün­de elde eder. Ancak bu öz­gün­lük ve fark­lı­laş­ma yani bi­re­yin top­lum­sal olan­dan ay­rıl­ma nok­ta­la­rı, açık ya da gizil mut­la­ka bir ça­tış­ma­yı da be­ra­be­rin­de ge­ti­rir.

Öz­ne­nin ben­lik al­gı­sı ve kim­lik kur­gu­la­ma sü­re­ci ben­zer­lik ve fark­lı­lık­la­ra odak­lan­dı­ğı için özne ya­şan­tı­sı bo­yun­ca bu ge­ri­li­mi du­yum­sar. Kuş­ku­suz bu ge­ri­lim; top­lum­sal di­na­mi­ğin te­me­li­ni oluş­tu­rur. Öz­ne­nin “biz” ve “biz ol­ma­yan” yani “öteki”nin kur­gu­su bu ge­ri­lim te­me­lin­de bi­çim­len­di­ri­lir. Özne ya da diğer öz­ne­ler, kimi ko­nu­lar­da bir­bir­le­riy­le uz­la­şıp fi­zik­sel ya da duy­gu­sal ola­rak bir­bir­le­ri­ne ya­kın­la­şır­ken kimi ko­nu­lar­da ise ça­tı­şıp bir­bir­le­rin­den fi­zik­sel ya da duy­gu­sal ola­rak uzak­la­şır­lar. Bu uzak­laş­ma, fark­lı­laş­ma öteki kav­ra­mı­nı do­ğu­rur.

Genel bir ta­nım­la “ben” dı­şın­da­ki her top­lum­sal öge “öteki”dir. Öz­ne­nin kendi dı­şın­da­ki diğer tüm öz­ne­ler, gizil bir öte­ki­dir. Özne, her zaman bir baş­ka­sı ta­ra­fın­dan öteki ol­ma­ya ya da öte­ki­leş­tir­me­ye aday top­lum­sal bir var­lık­tır. Do­la­yı­sıy­la top­lum­sal ve kül­tü­rel ya­şam­da­ki ha­re­ket­li­lik sür­dü­ğü sü­re­ce öteki ya da öte­ki­leş­tir­me, her zaman var­dır ve var ola­cak­tır. İnsa­nın dün­ya­ya gel­di­ği ilk andan iti­ba­ren kar­şı­laş­tı­ğı “öteki”, anlam ara­yı­şı ve var olma mü­ca­de­le­si­nin te­me­lin­de yer alır. Bu an­lam­da de­ne­bi­lir ki in­sa­nın yaşam se­rü­ve­ni öte­ki­ler im­pa­ra­tor­lu­ğun­da geçer. Ancak bu öte­ki­ler im­pa­ra­tor­lu­ğu; öteki ola­rak ni­te­le­nen öz­ne­le­rin gü­cü­nü değil, yay­gın­lı­ğı­nı imler. Özne ya öte­ki­dir ya da öte­kiy­le yaşar. Fark­lı görüş açısı ve öl­çüt­le­re göre çe­şit­li öte­ki­ler­le ku­şa­tıl­mış du­rum­da­dır. Kimi du­rum­da kendi ken­di­si için bile öte­ki­le­şe­bi­lir.

Öteki, ya­şa­mın her ala­nın­da var­dır. Bi­rey­ler ara­sın­da ola­ca­ğı gibi kav­ram­lar, dü­şün­ce­ler, ide­olo­ji­ler, can­lı­lar ara­sın­da da var­dır. Bir ül­ke­den başka ül­ke­ye göçen kişi, yer­li­ye göre öte­ki­dir. Bir ide­olo­ji­ye göre ken­di­si dı­şın­da­ki ide­olo­ji­ler öte­ki­dir. Ye­ri­ne göre sağ­lık­lı olan­la­ra göre hasta olan­lar, in­san­la­ra göre vi­rüs­ler, za­rar­lı bak­te­ri­ler vb. öte­ki­dir. Kı­sa­ca­sı öteki “öz­ne­ye (ben) ben­ze­me­yen esen­lik­li ya da esen­lik­siz her­kes ya da her şey”dir.

Anlam ve an­lam­la­ma üze­ri­ne ça­lı­şan gös­ter­ge­bi­lim; in­sa­nın dünya, dün­ya­nın da insan için ya­rat­tı­ğı anlam diz­ge­le­ri üze­ri­ne ça­lı­şır. Pek çok görüş açı­sın­dan oku­na­bi­lecek ya da de­ğer­len­di­ri­le­bi­lecek öteki kav­ra­mı ise salt bir kav­ram değil, kav­ram­dan da öte âdeta do­ğa­nın bir ya­sa­sı, top­lum­sal ya­pı­nın oluş­tur­du­ğu kül­tü­rel bir ol­gu­dur. Gös­ter­ge­bi­lim, el­bet­te bu kül­tü­rü in­ce­le­yip diz­ge­sel bir bi­çim­de çö­züm­le­ye­rek öteki kül­tü­rü­nü daha fark­lı ve daha de­tay­lı oku­ya­bi­le­cek­tir. Ya­pı­la­cak bu oku­ma­lar, yal­nız­ca “öteki”nin an­lam­la­ma sü­re­ci­nin çö­züm­len­me­si­ni değil, aynı sü­reç­te “ben”in gizil an­lam­la­ma sü­reç­le­ri­nin çö­züm­len­me­si­ni de sağ­la­ya­cak­tır. “Öteki”ni an­la­mak ile in­sa­nın anlam ara­yı­şı da bir değer ka­za­cak­tır.

İnsa­noğ­lu ve diğer canlı tür­le­ri için öte­kiy­le ya­şa­mak, bazen is­tem­li bazen de is­tem­siz ve zo­run­lu bir du­rum­dur. Ancak hangi şe­kil­de olur­sa olsun ben ve öte­ki­nin bir­lik­te­li­ği­nin devam ya da de­vam­sız­lı­ğı­nı sağ­la­mak, bir so­rum­lu­lu­ğu da be­ra­be­rin­de ge­tir­mek­te­dir. İstem­li ya da is­tem­siz bu iki ol­gu­nun (ben ve öteki) bir­bi­riy­le olan te­ma­sın­da­ki de­vam­lı­lık du­ru­mu; bu bir­lik­te­li­ğin do­ğu­ra­ca­ğı so­nuç­lar, bu so­nuç­lar çer­çe­ve­sin­de or­ta­ya çı­ka­cak yeni du­rum­lar ve bu du­rum­la­rın ge­tir­di­ği yeni so­rum­lu­luk­lar ile ya­kın­dan il­gi­li­dir.

Ben ile öteki ara­sın­da­ki iliş­ki­den gü­cü­nü alan et­ki­ler, bazen olum­lu bazen de olum­suz ola­bil­mek­te­dir. Bu et­ki­le­rin yan­sı­ma­sı ise zaman zaman bi­rey­sel, zaman zaman da top­lum­sal­dır. Ben ve öteki ara­sın­da ge­li­şen bir du­ru­mun bi­rey­sel düz­lem­den top­lum­sal düz­le­me doğru olum­lu ve/veya olum­suz et­ki­le­riy­le bir ya­yı­lı­mı söz ko­nu­su­dur. Bu ya­yı­lım ile bir­lik­te or­ta­ya başka “ben/ler”in ve başka “öteki/ler”in çık­ma­sı ka­çı­nıl­maz­dır. Bu durum top­lum­sal bel­lek ve kül­tü­rü de et­ki­le­mek­te­dir. Bu et­ki­leş­me sü­re­ci­nin so­nun­da ise ne top­lum aynı top­lum­dur ne de alış­kan­lık­la­rın ve yaşam tar­zı­nın bir par­ça­sı ol­du­ğu kül­tür aynı kül­tür­dür.

Ne­den-so­nuç iliş­ki­si­ne bağlı ola­rak etki alanı ar­ta­rak ya­yıl­ma eği­li­mi gös­te­ren “ben” ve “öteki”nin için­de bu­lun­du­ğu bu ça­tış­ma, top­lum­sal dü­zey­de başka ça­tış­ma­la­rın da te­tik­le­yi­ci­si du­ru­mun­da­dır. Gün geç­tik­çe etki ala­nı­nın ya­yıl­dı­ğı ve sı­nır­la­rı­nın ge­niş­le­di­ği ben ve öteki ara­sın­da­ki bu ça­tış­ma­nın, artık mut­la­ka ka­za­nıl­ma­sı ge­re­ken bir gös­ter­ge­ler sa­va­şı hâ­li­ne dö­nüş­me ih­ti­ma­li çok bü­yük­tür.

Ben ve öteki ara­sın­da­ki bu iliş­ki­nin di­sip­lin­le­ra­ra­sı bağ­lam­da or­ta­ya ko­nul­ma­sı ve aşa­ğı­da­ki so­ru­la­ra ya­nıt­lar aran­ma­sı bu ça­lış­ma­nın temel amacı ola­rak be­lir­len­miş­tir:

1. Bi­rey­sel­den top­lum­sa­la dö­nüş­me­si müm­kün olan “ben” ve “öteki” ara­sın­da­ki ça­tış­ma­nın se­bep-so­nuç iliş­ki­le­ri, bir­bi­ri­ne kar­şıt bu iki özne ara­sın­da­ki ça­tış­ma­nın bo­yut­la­rı ve ya­rat­tı­ğı et­ki­ler, bu et­ki­le­rin bi­rey­sel ve top­lum­sal düz­lem­ler­de­ki yan­sı­ma­la­rı, bu tür ça­tış­ma­la­rın insan ha­ya­tı­nı ve dün­ya­yı an­lam­lan­dır­ma­da­ki rol­le­ri vb. du­rum­lar gös­ter­ge­bi­li­min ko­nu­su ola­rak nasıl ele alı­nıp de­ğer­len­di­ri­le­bi­lir?

2. “Di­sip­lin­le­ra­ra­sı­lı­ğı” des­tek­le­ye­rek yeni anlam diz­ge­le­ri üret­me­yi hedef edin­miş gös­ter­ge­bi­lim­sel bir in­ce­le­me­nin “ben”i, “öteki”ni, “insan”ı, “can­lı­lar”ı ve “dünya”yı an­lam­lan­dır­ma­da­ki kat­kı­sı ne şe­kil­de ola­bi­lir?

Bu ça­lış­tay­da, di­sip­li­li­le­ra­ra­sı­lı­ğı mer­ke­ze ala­rak yeni alan ça­lış­ma­la­rı­nın üre­til­me­si önem­li­dir. Bu sa­ye­de gös­ter­ge­bi­lim ku­ra­mı­nın ve çö­züm­le­me araç­la­rı­nın bi­li­min diğer alan­la­rıy­la iliş­ki­len­di­ri­le­rek “ben ve öteki ça­tış­ma­sı”, gös­ter­ge­bi­lim­sel çer­çe­ve­si sı­nır­lı ol­ma­mak­la bir­lik­te, top­lum gös­ter­ge­bi­li­mi, kül­tür gös­ter­ge­bi­li­mi, suç gös­ter­ge­bi­li­mi, canlı gös­ter­ge­bi­li­mi, ruh gös­ter­ge­bi­lim, ge­ri­lim gös­ter­ge­bi­li­mi, söy­lem gös­ter­ge­bi­li­mi vb. gibi alan­lar bağ­la­mın­da di­sip­lin­le­ra­ra­sı bir an­la­yış­la sor­gu­la­na­cak­tır.

Önem­li ta­rih­ler

Bil­di­ri özeti gön­de­ri­mi (300 söz­cük): 31 Mayıs 2021
Kabul edi­len bil­di­ri özet­le­ri­nin du­yu­rul­ma­sı: 10 Ha­zi­ran 2021
Çev­rimiçi ça­lış­tay prog­ra­mı­nın du­yu­rul­ma­sı: 01 Tem­muz 2021
Çev­rimiçi ça­lış­tay: 17 / 18 Eylül 2021
Tam metin gön­de­ri­mi: 01 Kasım 2021

İle­ti­şim

Bil­di­ri gön­de­ri­mi ve ya­zış­ma­lar için: turkgostergebilimi@​gmail.​com

İnter­net si­te­si: https://​turkgostergebilimi.​com/​

Paylaş

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.