21. Yüzyılda Göstergebilim / Z. Hande Akata

 

Gös­ter­ge­bi­lim, 21. yüz­yıl­da­ki kap­sam ve uy­gu­la­yım alan­la­rı ile bir üst bilim dalı ni­te­li­ği­ni ka­zan­dı­ğı­nı göz­ler önüne ser­miş­tir. Bil­gi­ye ula­şı­la­bi­lir­li­ğin ko­lay­laş­tı­ğı ve bil­gi­nin de­ğe­ri­ni yi­tir­di­ği bir çağda bil­gi­yi yo­rum­la­ma, an­lam­la­ma ve ye­ni­den üret­me sü­reç­le­ri önem ka­zan­mış­tır. Ku­ram­sal te­me­li­ni sü­re­ci­ni çö­züm­le­me yön­tem­le­ri­nin oluş­tur­du­ğu gös­ter­ge­bi­lim; gü­nü­müz­de an­lam­sal de­ğe­rin be­lir­len­me, çö­züm­len­me, de­ğer­len­dir­me ve ye­ni­den üret­me sü­reç­le­ri­ni bi­çim­len­di­ri­ci bir boyut ka­zan­mış­tır. Gös­ter­ge­bi­li­min ulaş­tı­ğı bu düzey, bir bilim dalı ola­rak öne­mi­ni art­tır­mış ve gös­ter­ge­bi­lim ile il­gi­li ça­lış­ma­la­rın pek çok fark­lı alan­da yay­gın­laş­ma­sı ile kar­şı­lık bul­muş­tur.

21. Yüz­yıl­da Gös­ter­ge­bi­lim, Veli Doğan Günay’ın Eylül 2020’de Pa­pat­ya Ya­yın­cı­lık Eği­tim ta­ra­fın­dan ya­yım­la­nan ese­ri­dir. Eser, altı bölüm ve 176 say­fa­dan oluş­mak­ta­dır. Gös­ter­ge­bi­li­min gün­cel du­ru­mu­nu ku­ram­sal bir çer­çe­ve için­de sunan Günay, bu bilim da­lı­nın uy­gu­la­yım alan­la­rı­nı pek çok alan­dan okura ses­le­necek bi­çim­de, an­la­tım açık­lı­ğı­nı ön plan­da tu­ta­rak ka­le­me al­mış­tır.

Kitap, Nüket Güz’ün Sunu’su ile baş­lar. İnsa­nın yaşam se­rü­ve­ni­ne dair de­ğer­len­dir­me­le­rin ya­pıl­dı­ğı Giriş bö­lü­mü­nün ar­dın­dan “Oku­mak-An­la­mak” baş­lık­lı bi­rin­ci bölüm (s. 15-27) yer alır. Geç­miş­ten gü­nü­mü­ze okuma, an­la­ma ve an­lam­lan­dır­ma sü­reç­le­ri de­ğer­len­di­ri­lir. Gös­ter­ge­bi­li­min in­sa­nın anlam ara­yı­şı ve an­lam­lan­dır­ma ih­ti­ya­cı­na bir cevap ni­te­li­ği ta­şı­ma­sı­nın ken­di­si­ne at­fe­di­len de­ğer­de­ki ro­lü­ne gön­de­rim­de bu­lu­nu­lur.

Gös­ter­ge­bi­li­min kısa ta­rih­çe­si ve ge­li­şi­mi ikin­ci bö­lüm­de (s. 27-37) an­la­tıl­mış­tır. Gös­ter­ge­bi­li­min ku­ram­sal ku­ru­cu­la­rı ola­rak de­ğer­len­di­ri­len Char­les San­ders Pe­ir­ce ve Fer­di­nand de Sa­us­su­re’ün ben­zer ve fark­lı yak­la­şım­la­rı de­ğer­len­di­ri­le­rek 20. yüz­yıl gös­ter­ge­bi­li­mi­nin baş­lan­gıç se­rü­ve­ni­ne de­ği­ni­lir.

Üçün­cü bölüm (s. 37-55), Av­ru­pa gös­ter­ge­bi­lim okul­la­rı­nı ve Al­gir­das-Ju­li­en Gre­imas’ın gös­ter­ge­bi­lim ku­ra­mı­nı konu edi­nir. Gre­imas’ın gö­rüş­le­ri ile şe­kil­le­nen gös­ter­ge­bi­lim ku­ra­mı Günay ta­ra­fın­dan “in­san­lık bi­lim­le­ri­nin or­ta­ya koy­du­ğu en tu­tar­lı ve en bü­tün­cül bir çö­züm­le­me bi­çi­mi” (s. 42) ola­rak ta­nım­la­nır. Gre­imas’ın bir moda ola­rak de­ğer­len­dir­di­ği gös­ter­ge­bi­li­min oluş­tur­du­ğu ku­ram­sal ana çatı ise dör­dün­cü bö­lü­mün ko­nu­su­nu oluş­tu­rur.

“Ana Çatı: Genel Gös­ter­ge­bi­lim” baş­lı­ğı ile su­nu­lan dör­dün­cü bölüm (s. 55-85), dil­bi­lim ve halk ma­sal­la­rı in­ce­le­me­le­ri ile or­ta­ya çıkan öl­çün­lü gös­ter­ge­bi­lim ku­ra­mı­nı an­la­tır. Te­me­lin­de an­lam­la­ma sü­reç­le­ri­ni konu edi­nen öl­çün­lü gös­ter­ge­bi­lim genel bir ça­tı­dır. Kıl­gı­lar gös­ter­ge­bi­li­mi, gö­rün­gü­sel gös­ter­ge­bi­lim, gös­ter­ge­bi­lim­sel gen­gü­düm ve ile­ti­şim, an­la­tı­sal gös­ter­ge­bi­lim gibi fark­lı gös­ter­ge­bi­lim­sel yak­la­şım­lar genel gös­ter­ge­bi­li­min alt dal­la­rı ola­rak bu bö­lüm­de yer alır.

Gös­ter­ge­bi­li­min or­ta­ya çıkış sü­re­ci ve ge­li­şim aşa­ma­la­rı­nın zaman bi­lim­sel bir yak­la­şım­la de­ğer­len­di­ril­me­si­nin ar­dın­dan be­şin­ci bö­lüm­de (s. 85-158), “Açıl Susam Açıl: Gös­ter­ge­bi­li­min Yeni Uy­gu­la­yım Alan­la­rı” baş­lı­ğıy­la genel gös­ter­ge­bi­li­min kap­sam ala­nı­nı aşa­rak kay­nak­lık et­ti­ği yeni araş­tır­ma alan­la­rı­na yer ve­ri­lir. Eko­no­mi ve gös­ter­ge­bi­lim; gör­sel gös­ter­ge­bi­lim; ta­sa­rım gös­ter­ge­bi­li­mi; şehir, uzam ve şe­hir­ci­lik gös­ter­ge­bi­li­mi; tutku gös­ter­ge­bi­li­mi; kül­tür gös­ter­ge­bi­li­mi; top­lum gös­ter­ge­bi­li­mi; hu­kuk­sal gös­ter­ge­bi­lim ve bazı diğer alt dal­lar gös­ter­ge­bi­li­min yeni uy­gu­la­yım alan­la­rı ola­rak de­ğer­len­di­ri­lir. Gös­ter­ge­bi­li­mi tüm gün­cel­li­ği ile de­ğer­len­di­ren bu bölüm, ki­ta­bın ana bö­lü­mü­nü oluş­tu­rur ve diğer ku­ram­sal ki­tap­lar­dan ay­rı­lan yö­nü­nü or­ta­ya koyar. Gös­ter­ge­bi­li­min ge­le­cek­te­ki du­ru­mu ise Ya­rın­lar­da Gös­ter­ge­bi­lim: Quo Vadis? alt baş­lı­ğın­da tar­tı­şı­lır.

Al­tın­cı bö­lüm­de (s. 158-165) “Sonuç ve Öne­ri­ler” baş­lı­ğı ile genel bir de­ğer­len­dir­me­ye yer ve­ri­lir. Gös­ter­ge­bi­li­min olası uy­gu­la­yım alan­la­rı ve Türk gös­ter­ge­bi­li­mi­nin olu­şu­mu­na yö­ne­lik dü­şün­ce ve öne­ri­le “Neler Ya­pı­la­bi­lir?” baş­lı­ğı ile su­nu­lur. Oku­ru­nu dü­şün­me­ye yön­len­di­re­rek yeni olu­şum­la­ra ola­nak sunan bu kitap gös­ter­ge­bi­li­min ya­ra­tı­cı gizil gü­cü­nü or­ta­ya çı­ka­rır.

21. Yüz­yıl­da Gös­ter­ge­bi­lim ki­ta­bı, V. Doğan Günay’ın gös­ter­ge­bi­li­min baş­lan­gıç, ge­li­şim, gün­cel ve ge­lecek du­ru­mu­nu bir bütün ola­rak de­ğer­len­dir­di­ği ve olası alan­la­ra dair de sez­di­rim­ler­de bu­lun­du­ğu bir eser­dir. Eser, gös­ter­ge­bi­li­mi bü­tün­cül bir bakış açı­sıy­la de­ğer­len­dir­me­si ve alana özgü bir ek­sik­li­ği gi­der­me­si se­be­biy­le gös­ter­ge­bi­li­min temel kay­nak eser­le­rin­den biri ola­rak ni­te­len­di­ri­le­bi­lir. Bu eser, Türk gös­ter­ge­bi­li­mi­nin olu­şum ve ge­li­şi­min­de önem­li bir işlev üst­le­ne­ce­ği iz­le­ni­mi­ni ya­rat­mak­ta­dır.

Günay, V. Doğan (2020). 21. Yüz­yıl­da Gös­ter­ge­bi­lim. İstan­bul: Pa­pat­ya Ya­yın­cı­lık Eği­tim. 176 s.

(ISBN: 978-605-9594-74-5)

 

Bu çalışmaya atıf yapmak için e-kaynakça


Akata, Z. Hande. 21. Yüzyılda Göstergebilim. Türkiye Göstergebilim Çevresi. <https://turkgostergebilimi.com/category/kitaplar/> … / … / … (erişim tarihi). 

 

  • Hande Akata
21. Yüzyılda Göstergebilim / Z. Hande Akata için yorumlar kapalı
Paylaş

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.